dinsdag 18 januari 2011

100 dagen Dante (28): Van kin tot kuif gekliefd

Leek het lot van hen die we al tegenkwamen in de hel verre van aangenaam, aangekomen in de negende ringgracht (bolgia) van de achtste hellekring zijn we samen met Dante getuige van een nog gruwelijk marteling die de zondaars treft die tijdens hun leven (politieke) tweedracht tussen de mensen hebben gezaaid. De gestraften worden door een duivel ernstig verminkt en opengewerkt, “van kin tot kuif gekliefd”, waarna hun lichaam herstelt weer van de wonden tijdens de ommegang door de cirkel.

De eerste die de reizigers tegenkomen zijn de profeet Mohammed en zijn schoonzoon Alì. Dante beschouwt de stichter van de islam klaarblijkelijk als een “scheurmaker” (volgens Van Dooren zou dit gebaseerd zijn op een middeleeuwse legendie die vertelt dat Mohammed een afvallig christen was die uit teleurstelling een eigen sekte oprichtte). Scheurmaker is natuurlijk een metafoor, maar Dante vertaalt dit in een letterlijke verscheuring van de zondaar als straf:

            Già veggia, per mezzul perdere o lulla,
            com' io vidi un, così non si pertugia,
            rotto dal mento infin dove si trulla.
            Tra le gambe pendevan le minugia;
            la corata pareva e 'l tristo sacco
            che merda fa di quel che si trangugia.
            (Inferno XXVIII, 22-27)

Nooit vertoont een vat door het verlies van middenstuk of bodemduig zo’n grote scheur als ik er daar zag bij iemand die van zijn kin tot zijn aarsgat was opengereten: zijn darmen hingen tussen zijn benen, en zijn hart, lever, milt en longen waren open en bloot zichtbaar, evenals de walgelijke buidel die al het voedsel dat men tot zich neemt in drek verandert.
(Vertaling: Frans van Dooren)

Dante vindt zelf ook dat nooit iemand zoiets gruwelijks bij elkaar heeft gezien, nog niet als je de slachtoffers van allerlei beroemde veldslagen sinds de Romeinse tijd bij elkaar optelt.
Af en toe krijg ik van lezers leuke reacties en wijzen ze mij op parafernalia die met Dante te maken hebben. Zo bracht afgelopen weekend @VWILWIH bovenstaande wikkel van olijfolie voor mij mee, die hij zelf 5 jaar eerder uit Italië heeft meegenomen. Mooi hè!

Als de zielen vernemen dat Dante nog een levende is die hier niet komt om gestraft te worden maar “om hem volledig van alles op de hoogte te brengen” dan vergeten ze even hun marteling. Hoe is het mogelijk! Hier blijkt ook weer het “educatieve” karakter van de tocht: denk eraan, ook jij gaat dood (memento mori, gedenk te sterven) en als je je schreden niet richt naar Gods wegen, dan kan je dit gruwelijks allemaal overkomen.

Dante wordt herkend door een van de volgende zielen, “wiens keel doorboord en wiens neus tot onder wenkbrauwen was afgehakt”, Piero da Medicina, afkomstig uit de streek rondom Bologna, maar waarover verder niet veel bekend is. Hij smeekt Dante om nog eens aan hem te denken als hij weer terug in de wereld is. Hij vertelt onder meer over de Romeinse volkstribuun Curio, die Julius Caesar tot actie zou hebben aangezet en daarmee een burgeroorlog tegen het oude Rome veroorzaakt zou hebben. Hij had destijds grote praatjes, maar nu “hoe koest in verhouding tot zijn vroegere vrijpostigheid” (Questi è desso, e non favella), zijn tong is namelijk afgesneden (la lingua tagliata ne la strozza). Merk op dat in het Italiaans lingua nog steeds zowel (letterlijk) “tong” betekent als “taal” (tongval). In andere (voornamelijk Romaanse) talen is het verbasterd tot “langue” en “language”.

Ook hier weer een rechtstreeks verband tussen zonde en straf, wat verderop nog explicieter wordt als we Bertram de Born tegenkomen, die door zijn kwaadaardige raadgevingen koningszoon tegen vader opzet: “Omdat ik de personen die zo nauw met elkaar verbonden waren, van elkaar scheidde, draag ik, ongelukkige, mijn hersenen hier gescheiden van hun oorsprong, die zich in deze romp bevindt.” (Perch' io parti' così giunte persone, / partito porto il mio cerebro, lasso!, / dal suo principio ch'è in questo troncone). Deze zondaar loopt dan ook als romp zonder zijn hoofd, dat hij aan de haren als een lantaarn voor zich houdt. “En zo ziet men in mij de wet van de wedervergelding toegepast.” (Così s'osserva in me lo contrapasso).

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen