zondag 2 januari 2011

100 dagen Dante (20): Waarzeggers die hun lot niet ontlopen


In de vierde ringgracht (Inferno, Canto XX) van de achtste hellekring bevinden zich de waarzeggers, die daar “in stilte huilden en langzaam voortschreden, zoals hier op aarde gebeurt in processies”, wat op mij als 21e-eeuwse lezer onbedoeld grappig overkwam (m.a.w. wat een droeve bende die processies). De straf voor deze zondaars bestaat eruit dat hun hoofd achterstevoren op de romp is geplaatst, zodat ze verplicht zijn achteruit te lopen: “ik zag de tranen die in de ogen van die ongelukkigen opwelden, via de bilspleet naar beneden stromen”.

Het ontroert Dante zo dat hij zelf ervan volschiet. Vergilius reageert een beetje geïrriteerd en vindt dat hij al even dwaas is als deze zondaars. “Want wie is meer misdadig dan iemand die bij het aanschouwen van Gods gerechtigheid deernis in zich voelt opkomen?”.

Ook hier (bekende) figuren uit de oude geschiedenis en mythologie:
  • Amphiaraüs, die zijn eigen dood voorzag, dat probeerde te ontvluchten maar door verraad toch de dood vond;
  • Tiresias, die zowel man als vrouw was geweest, een sterk staaltje magie, en die voorspellende gaven had;
  • Aruns, een Etruskische ziener;
  • Manto, dochter van genoemde Tiresias, “die haar voor  u onzichbare borsten met haar loshangende haren bedekt en zodoende alle behaarde delen aan één kant heeft”.

Deze Manto zou na diverse omzwervingen aan de basis gestaan hebben van de stichting van de Italiaanse stad Mantua (in het Italiaans: Mantova), de geboorteplaats van Vergilius. Reden voor deze laatste om een lang verhaal te vertellen waarin en passant een stukje topografie van Noord-Italië uit de doeken wordt gedaan.

Uiteindelijk loopt het uit op wederom een lofzang op het werk van de dichter Vergilius en een veer in eigen achterste, als Vergilius tegen Dante opmerkt: “mijn heldendicht: gij weet zelf wel waar, want gij kent het werk bijna geheel van buiten”.

Geen heel boeiende canto vandaag, al blijft het Italiaans altijd genieten:

Se Dio ti lasci, lettor, prender frutto
di tua lezione, or pensa per te stesso
com' io potea tener lo viso asciutto,
quando la nostra imagine di presso
vidi sì torta, che 'l pianto de li occhi
le natiche bagnava per lo fesso.
(Inferno, 19-24)

Als God u, lezer, vrucht wil laten plukken
van wat ge leest, bedenk dan bij u zelven,
of ik mijn wangen droog vermocht te houden,
toen ‘k van nabij ons evenbeeld aanschouwde
zozeer verwrongen, dat de wenende ogen
de billen hun tot in de spleet besproeiden.
(Vertaling: Christinus Kops)


1 opmerking:

  1. Hoe actueel Dante nog kan zijn, en in welke contexten allemaal, moge onder meer blijken uit het NRC Weekblad 8-14 januari, p. 29. In de context van de astrologie en bijbehorende voorspellingswaarde laat Margriet van der Heijden zich kritisch uit:

    "Ik heb geleerd over toeval en chaos. Ik vertrouw geen lieden die zich beroepen op oncontroleerbare 'gaven' en vage 'tradities'. Ik weet zelfs dat Dante Alighieri 700 jaar geleden al schreef dat zieners met hun hoofd achterstevoren door de hel moesten lopen - achteruit dus."

    Danny

    BeantwoordenVerwijderen