dinsdag 28 december 2010

100 dagen Dante (15): een sympathieke geleerde homo


Een enkele keer is in de Divina Commedia ook een verwijzing te vinden naar de Lage Landen, en het grappige is dat het dan bijvoorbeeld over dijken gaat:

Quali Fiamminghi tra Guizzante e Bruggia,
temendo 'l fiotto che 'nver' lor s'avventa,
fanno lo schermo perché 'l mar si fuggia;
(Inferno XV, 4-6)

Zoals de Vlamingen tussen Wisant en Brugge uit vrees voor de vloed die hen bespringt dijken opwerpen om de zee te keren…
(Vertaling: Frans van Dooren)

Dante en Vergilius lopen over een dam over de hete zandvlakte verder. Zoals gezegd worden er in deze zandvlakte drie groepen zondaars gestraft:
  • De godslasteraars: zij liggen op hun rug
  • De woekeraars: zij zitten gebogen
  • De tegennatuurlijken of homoseksuelen: zij lopen rusteloos heen en weer
 In canto XV ontmoeten we de homoseksuelen, al wordt daarover niet in heel expliciete bewoordingen gesproken. “Zij keken ons aan zoals mensen elkaar ’s avonds bij nieuwe maan plegen aan te kijken, en zij doorpriemden met hun blik de duisternis op dezelfde manier als waarop een kleermaker het oog van de naald zoekt.” Een van hen herkent Dante, het blijkt Brunetto Latini te zijn, een tijdgenoot van Dante. Dante is hogelijk verbaasd zijn humanistenvriend hier aan te treffen, wat hem er overigens niet van weerhoudt Latini met alle respect te behandelen. Latini loopt een stukje met de reizigers mee en vraagt Dante wat hem hier brengt. Het antwoord is interessant, omdat het wederom laat zien dat de tocht als een spirituele gebeurtenis moet gezien worden:

“Daarboven op aarde waar het zonlicht helder straalt,” antwoordde ik, “ben ik, voordat mijn levensloop zijn volheid had bereikt, verdwaald in een donker woud, en pas gistermorgen heb ik dat de rug toegekeerd. En toen ik op het punt stond er weer opnieuw in terecht te komen, is hij [=Vergilius] hier verschenen, die mij nu langs deze weg huiswaarts voert.”
(Vertaling: Frans van Dooren)

De reis van Dante is dus zowel een reis door onbekend gebied als een thuisreis: terugkeren naar de rechte weg door middel van geestelijke loutering. De hel is daarbij illustratief voor wat je hem te wachten zou staan, zou hij de weg van de dwaling blijven volgen.

Brunetto Latini laat zich ook uit over de politieke situatie in Florence en voorspelt dat Dante, rechtvaardig als hij ook mag zijn, juist daardoor verbannen zal worden door zijn politieke vijanden.

Dante spreekt nogmaals zijn grote waardering uit voor het werk van Latini, die in vele opzichten zijn voorbeeld en leermeester is geweest. Daarom betreurt hij ook diens aanwezigheid in de hel. Veel van degenen die zich daar bevinden en die zich “aan dezelfde zonde van onreinheid schuldig maakten” zijn volgens Latini geestelijken en geleerden (die laatsten hadden meestal ook een geestelijke achtergrond of status).

Tot slot beveelt Latini zijn eigen Tesoro (il mio Tesoro) aan, zijn belangrijkste geschrift waardoor hij nog bekend is. Tesoro of Thesaurus is woordenlijst, het werk is een soort middeleeuwse encyclopedie. Overigens zal de betekenis “schat”, dat tesoro ook betekent, zeker meespelen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen